 |
|||||||||||||
Nasza grupa
Co o projekcie OWOC powiedział: Naukowiec Ekolog Metodyk w Gdańsku ul. Straganiarska 43-46 80-837 Gdańsk ciee@ciee-gda.pl tel/fax 58 301 80 99 |
Formy ochrony przyrody wszystkie sposoby ochrony wybranych obszarów lub elementów środowiska przyrodniczego. W Polsce aktualnie obowiązującymi formami ochrony przyrody są: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000, pomniki przyrody, stanowiska dokumentacyjne, użytki ekologiczne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów. Konserwator przyrody urzędnik państwowy, odpowiedzialny za realizację zadań ochrony przyrody, zgodnie z krajowymi przepisami. W imieniu Ministra Środowiska zadania te wypełnia dla całego kraju Główny Konserwator Przyrody, w imieniu wojewody, na terenie danego województwa - wojewódzki konserwator przyrody. Obszar chronionego krajobrazu "obejmuje tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub pełnioną funkcję korytarzy ekologicznych". Wyznaczenie, jak również zmiana granic i likwidacja następują w drodze rozporządzenia wojewody. Obszar Natura 2000 program obszarowej ochrony przyrody, przyjęty i wdrażany w państwach Unii Europejskiej według jednolitych kryteriów, powołany dla zachowania europejskich zasobów siedlisk i gatunków, zwłaszcza ginących i zagrożonych (ich lista dla kraju - wg Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005 r., Dz. U. Nr 94, poz. 795). W Polsce uznany za jedną z obowiązujących form ochrony przyrody; Minister Środowiska "opracowuje projekt listy obszarów Natura 2000, zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej." Powoływane są dwa ich typy: OSOP oraz SOOS. "Wyznaczenie obszaru Natura 2000, zmiana jego granic lub likwidacja następuje w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw rolnictwa, ministrem właściwym do spraw rozwoju wsi i ministrem właściwym do spraw gospodarki wodnej, w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw środowiska". Obszar Natura 2000 OSOP obszar specjalnej ochrony ptaków, wyznaczony, zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej (w myśl tzw. Dyrektywy Ptasiej), "do ochrony populacji dziko występujących ptaków jednego lub wielu gatunków, w którego granicach ptaki mają korzystne warunki bytowania w ciągu całego życia, w dowolnym jego okresie albo stadium rozwoju". Obszar Natura 2000 SOOS specjalny obszar ochrony siedlisk, wyznaczony, zgodnie z przepisami prawa Unii Europejskiej (w myśl tzw. Dyrektywy Siedliskowej), "w celu trwałej ochrony siedlisk przyrodniczych lub populacji zagrożonych wyginięciem gatunków roślin lub zwierząt lub w celu odtworzenia właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych lub właściwego stanu ochrony tych gatunków". Ochrona częściowa "ochrona gatunków roślin, zwierząt i grzybów dopuszczająca możliwość redukcji liczebności populacji oraz pozyskiwania osobników tych gatunków lub ich części." Ochrona czynna "stosowanie, w razie potrzeby, zabiegów ochronnych w celu przywrócenia naturalnego stanu ekosystemów i składników przyrody lub zachowania siedlisk przyrodniczych oraz siedlisk roślin, zwierząt lub grzybów." Ochrona ex situ "ochrona gatunków roślin, zwierząt i grzybów poza miejscem ich naturalnego występowania oraz ochrona skał, skamieniałości i minerałów w miejscach ich przechowywania." Ochrona gatunkowa "ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk, gatunków rzadko występujących, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych ochroną na podstawie umów międzynarodowych, a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej." Wykazy gatunków objętych w kraju ochroną, z każdej z wymienionych grup, znajdują się w odpowiednich rozporządzeniach Ministra Środowiska. Ochrona gatunkowa grzybów Aktualnie lista gatunków nią objętych, zakazów i nakazów znajduje się w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz. U. Nr 168, poz. 1765). Ochrona gatunkowa roślin Aktualnie lista gatunków nią objętych, zakazów i nakazów znajduje się w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz. U. Nr 168, poz. 1764). Ochrona gatunkowa zwierząt Aktualnie lista gatunków nią objętych, zakazów i nakazów znajduje się w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. Nr 220, poz. 2237). Ochrona in situ "ochrona gatunków roślin, zwierząt i grzybów, a także elementów przyrody nieożywionej, w miejscach ich naturalnego występowania." Ochrona krajobrazu ochrona obszarowa, mająca na celu zabezpieczenie na danym terenie wszystkich składników środowiska, zarówno przyrodniczych, jak też wprowadzonych przez człowieka, dla zachowania wartości przyrody, kulturowych oraz cech widokowych tego terenu; realizowana w Polsce przez kilka form ochrony przyrody, jak: parki narodowe i krajobrazowe, niektóre rezerwaty przyrody, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, a także (w praktyce w niewielkim stopniu) - obszary chronionego krajobrazu. Ochrona przyrody idea i działalność ludzka, wykorzystująca wiele dziedzin nauk przyrodniczych i niekiedy uznawana już za odrębną ich gałąź, stawiająca sobie za cel zabezpieczenie trwania elementów środowiska przyrodniczego oraz procesów i zjawisk przyrodniczych. W rozumieniu Ustawy o ochronie przyrody - "polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody: 1) dziko występujących roślin, zwierząt i grzybów; 2) roślin, zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową; 3) zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia; 4) siedlisk przyrodniczych; 5) siedlisk zagrożonych wyginięciem, rzadkich i chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów; 6) tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt; 7) krajobrazu; 8) zieleni w miastach i wsiach; 9) zadrzewień." Celem ochrony przyrody wg cytowanej Ustawy "jest: 1) utrzymanie procesów ekologicznych i stabilności ekosystemów; 2) zachowanie różnorodności biologicznej; 3) zachowanie dziedzictwa geologicznego i paleontologicznego; 4) zapewnienie ciągłości istnienia gatunków roślin, zwierząt i grzybów, wraz z ich siedliskami, przez ich utrzymywanie lub przywracanie do właściwego stanu ochrony; 5) ochrona walorów krajobrazowych, zieleni w miastach i wsiach oraz zadrzewień; 6) utrzymywanie lub przywracanie do właściwego stanu ochrony siedlisk przyrodniczych, a także pozostałych zasobów, tworów i składników przyrody; 7) kształtowanie właściwych postaw człowieka wobec przyrody przez edukację, informowanie i promocję w dziedzinie ochrony przyrody." Organami ochrony przyrody w Polsce są: 1) minister właściwy do spraw środowiska; 2) wojewoda; 3) starosta; 4) wójt, burmistrz albo prezydent miasta. Minister wykonuje zadania w zakresie ochrony przyrody przy pomocy Głównego Konserwatora Przyrody, zaś wojewoda - przy pomocy wojewódzkiego konserwatora przyrody. Ochrona ścisła "całkowite i trwałe zaniechanie bezpośredniej ingerencji człowieka w stan ekosystemów, tworów i składników przyrody w przebieg procesów przyrodniczych na obszarach objętych ochroną, a w przypadku gatunków - całoroczną ochronę należących do nich osobników i stadiów rozwoju." Ochrona zieleni i zadrzewień zieleń i zadrzewienia polskich miast i wsi są objęte ochroną, w myśl Ustawy o ochronie przyrody (rozdział 4 "Ochrona terenów zieleni i zadrzewień"); za ich zakładanie i utrzymywanie w należytym stanie odpowiadają rady gmin. Ostoja "miejsce o warunkach sprzyjających egzystencji roślin, zwierząt lub grzybów zagrożonych wyginięciem lub rzadkich gatunków." Otulina "strefa ochronna granicząca z formą ochrony przyrody i wyznaczona indywidualnie dla formy ochrony przyrody, w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi, wynikającymi z działalności człowieka." Państwowa Rada Ochrony Przyrody organ opiniodawczo-doradczy w zakresie ochrony przyrody, działający przy ministrze właściwym do spraw środowiska (aktualnie - Ministrze Środowiska). Park krajobrazowy jest jedną z form ochrony przyrody obowiązującą w Polsce (wg Ustawy o ochronie przyrody), a "obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania, popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju". Jego utworzenie lub powiększenie obszaru, jak też likwidacja lub zmniejszenie obszaru następują w drodze rozporządzenia wojewody Park narodowy jest jedną z form ochrony przyrody, istniejącą w różnych krajach świata (pierwszy utworzony na świecie - w USA - Park Yellowstone). W Polsce (wg Ustawy o ochronie przyrody) "obejmuje obszar wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1.000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe". Aktualnie w kraju istnieją 24 parki narodowe. Są one państwowymi jednostkami budżetowymi, z których każdy posiada statut określający jego strukturę, nadany przez Ministra Środowiska, sprawującego też nadzór nad tymi parkami. "Utworzenie parku narodowego, zmiana jego granic lub likwidacja następuje w drodze rozporządzenia Rady Ministrów". "Obszar parku narodowego jest udostępniany w celach naukowych, edukacyjnych, kulturowych, turystycznych, rekreacyjnych i sportowych w sposób, który nie wpłynie negatywnie na przyrodę parku narodowego." Pomniki przyrody są nimi "pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie". Pomniki przyrody może ustanawiać oraz znosić wojewoda (w drodze rozporządzenia) lub rada gminy (w drodze uchwały). Pomniki przyrody nieożywionej objęte ochroną pomnikową elementy środowiska, nie będące żywymi organizmami, jak "źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie". Pomniki przyrody ożywionej objęte ochroną pomnikową elementy środowiska przyrodniczego będące żywymi organizmami, a głównie rośliny drzewiaste ("okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych"), jednak "na terenach niezabudowanych, jeżeli nie stanowi to zagrożenia dla ludzi lub mienia, drzewa stanowiące pomniki przyrody podlegają ochronie aż do ich samoistnego, całkowitego rozpadu" (a więc są nimi również po obumarciu). Programy rolnośrodowiskowe programy zachęcające (m.in. specjalnymi dopłatami) do podejmowania użytkowania rolnego, wykraczającego poza zwykłe praktyki rolnicze, a przyczyniającego się do ochrony środowiska przyrodniczego; są one wprowadzane i propagowane np. w krajach należących do Unii Europejskiej. Mają one na celu: zachowanie różnorodności biologicznej siedlisk półnaturalnych, przy udziale wielowiekowej, ekstensywnej gospodarki rolnej, ochronę środowiska przed zanieczyszczeniami pochodzącymi z rolnictwa, uświadomienie rolnikom powiązań między przyrodą i rolnictwem oraz wagi ochrony przyrody w obszarach wiejskich, a także zachowanie starych ras zwierząt gospodarskich i odmian roślin uprawnych. W latach 2004-2006 funkcjonował w Polsce Krajowy Program Rolnośrodowiskowy, będący częścią Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Składał się z 7 pakietów, dzielących się na 40 wariantów i opcji. Było to: rolnictwo zrównoważone, rolnictwo ekologiczne, utrzymanie ekstensywnych łąk, utrzymanie pastwisk ekstensywnych, ochrona gleb i wód, strefy buforowe, ochrona zasobów genetycznych. Od roku 2007 rusza nowy program rolnośrodowiskowy, z nowymi propozycjami dla rolników. Za prawidłowe wdrażanie programów odpowiedzialni są doradcy rolnośrodowiskowi. Rada naukowa parku narodowego organ opiniodawczo-doradczy w zakresie ochrony przyrody, działający przy dyrektorze parku narodowego. Rada liczy 10-20 członków, powołanych w drodze zarządzenia przez Ministra Środowiska, na kadencję trwającą 5 lat. Rada parku krajobrazowego lub rada zespołu parków krajobrazowych organ opiniodawczo-doradczy w zakresie ochrony przyrody, działający przy dyrektorze parku krajobrazowego lub dyrektorze zespołu parków krajobrazowych. Rada liczy 10-20 członków, powołanych w drodze zarządzenia przez wojewodę, na kadencję trwającą 5 lat. Rezerwat przyrody jedna z form ochrony przyrody; w Polsce "obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami krajobrazowymi." Rodzaje, typy i podtypy rezerwatów przyrody ze względu na przedmiot ochrony wyróżnione są rodzaje rezerwatów: leśny, wodny, stepowy, słonoroślowy (halofilny), faunistyczny, florystyczny, torfowiskowy, przyrody nieożywionej, krajobrazowy. Ze względu na dominujący przedmiot ochrony wyróżniono typy rezerwatów z podtypami: florystyczny (roślin zarodnikowych; roślin zielnych i krzewinek; krzewów i drzew; roślin na granicy zasięgu), fitocenotyczny (zbiorowisk leśnych; zbiorowisk nieleśnych), grzybów (grzybów kapeluszowych; porostów), biocenotyczny i fizjocenotyczny (biocenoz naturalnych i półnaturalnych; biocenoz antropogenicznych), faunistyczny (ssaków; ptaków; gadów; płazów; ryb; bezkręgowców), geologiczny i glebowy (stanowisk paleontologicznych; form tektonicznych i erozyjnych; skał, minerałów, osadów, gleb i wydm), krajobrazów (krajobrazów naturalnych; krajobrazów antropogenicznych), nasadzeń i upraw (starych drzew; fitoagrocenoz), kulturowy (miejsc kultu i pamięci narodowej; zabytków). Ze względu na główny typ ekosystemu: leśny i borowy (lasów: nizinnych; wyżynnych; górskich i podgórskich; mieszanych nizinnych; mieszanych górskich i podgórskich; borów: nizinnych; wyżynnych; górskich i podgórskich; mieszanych nizinnych; mieszanych górskich i podgórskich), łąkowy, pastwiskowy, murawowy i zaroślowy (łąk: halofilnych; mezofilnych; pastwisk; hal wysokogórskich; muraw kserotermicznych; zarośli kserotermicznych), wodny (jezior: oligotroficznych; mezotroficznych i eutroficznych oraz stawów; dystroficznych; rzek i ich dolin, potoków i źródeł); torfowiskowy (bagienny) (torfowisk: niskich; wysokich; przejściowych), słonoroślowy (halofilny) (słonorośli: śródlądowych; nadmorskich), wydmowy (wydm: śródlądowych; nadmorskich), podziemny (pochodzenia: naturalnego; antropogenicznego), skalny (skał: magmowych; osadowych; innych), uprawowy (pól i ogrodów; parków i innych zieleni), różnych ekosystemów (lasów i wód; lasów i łąk; lasów i torfowisk; lądowych ekosystemów nieleśnych; ekosystemów wodnych i nieleśnych; mozaiki różnych ekosystemów) - Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 30 marca 2005 r. (Dz. U. Nr 60, poz. 533). Różnorodność biologiczna zróżnicowanie żywych organizmów występujących w ekosystemach, w obrębie gatunku i między gatunkami, oraz zróżnicowanie ekosystemów. Stanowiska dokumentacyjne są to "niewyodrębniające się na powierzchni lub możliwe do wyodrębnienia, ważne pod względem naukowym i dydaktycznym, miejsca występowania formacji geologicznych, nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych, jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksploatowanych lub nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych, jak też "miejsca występowania kopalnych szczątków roślin lub zwierząt". Ustawa o ochronie przyrody najważniejszy obowiązujący obecnie w Polsce akt prawny, normujący zagadnienia związane z ochroną przyrody w kraju, jej celami, sposobami realizacji i odpowiedzialnymi za realizację jednostkami. Treść aktualnie obowiązującej Ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. zawarta jest w Dzienniku Ustaw (Dz. U.) z dnia 30 kwietnia 2004 r., Nr 92, pozycja (poz.) 880. Użytki ekologiczne zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej - naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania. Zrównoważony rozwój rozwój cywilizacyjny zapewniający ludziom dobrobyt i jednocześnie - utrzymanie zasobów biologicznych, tj. różnorodności biologicznej oraz procesów ekologicznych. Obowiązek jego realizacji jest zapisany w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, najważniejszym akcie prawnym kraju. Zrównoważony rozwój (dawniej zwany ekorozwojem) jest kluczowym pojęciem w programie Strategii Ochrony Świata. Realizacja jest wprowadzana przy wykorzystaniu rozmaitych programów, jak m.in. Agenda 21, programów rolnośrodowiskowych, prośrodowiskowej gospodarki leśnej. Wojewódzka Rada Ochrony Przyrody organ opiniodawczo-doradczy w zakresie ochrony przyrody, działający przy wojewodzie. Rada liczy 20-30 członków, powołanych w drodze zarządzenia przez wojewodę, na kadencję trwającą 5 lat. Zespoły przyrodniczo-krajobrazowe są to "fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego zasługujące na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne." Literatura: Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną. Dz. U. Nr 168, poz. 1765. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną. Dz. U. Nr 168, poz. 1764. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2005 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną. Dz. U. Nr 220, poz. 2237. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005 r. w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000. Dz. U. Nr 94, poz. 795. Ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. Dz. U. Nr 92, poz. 880.
|
|
|||||||||||
|
|||||||||||||
